Επιθετική συμπεριφορά: Υπάρχουν "κακά" παιδιά;

Η επιθετικότητα στα παιδιά προσχολικής ηλικίας αποτελεί σύνηθες φαινόμενο, αν και οι επιθέσεις με σκοπό τον τραυματισμό άλλων παιδιών δεν είναι συχνές. Η λεκτική επιθετικότητα, οι σπρωξιές, οι κλοτσιές και άλλα είδη επιθετικότητας είναι παρόντα στην προσχολική ηλικία, αν και ο βαθμός στον οποίο εκφράζεται η επιθετικότητα αλλάζει καθώς το παιδί μεγαλώνει.

Επιθετικότητα είναι η σκόπιμη πρόκληση βλάβης σε ένα άλλο άτομο. Τα βρέφη δε συμπεριφέρονται επιθετικά. Είναι δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι η συμπεριφορά τους έχει ως στόχο να βλάψει τους άλλους, ακόμα και όταν χωρίς τη θέλησή τους συμβαίνει αυτό. Αντίθετα, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας εκδηλώνουν σαφή επιθετικότητα.

Στα πρώτα χρόνια της προσχολικής περιόδου, ένα μέρος της επιθετικότητας έχει ως στόχο να εξασφαλίσει ένα ευχάριστο, για το παιδί, αποτέλεσμα, όπως π.χ. το παιχνίδι ενός άλλου παιδιού. Επομένως, η επιθετικότητα δεν έχει σοβαρό περιεχόμενο, όπως φαίνεται και από τους διαπληκτισμούς, οι οποίοοι αποτελούν τυπικό χαρακτηριστικό της προσχολικής ηλικίας. Είναι σπάνιες οι περιπτώσεις όπου ένα παιδί δεν εμπλέκεται, τουλάχιστον περιστασιακά, σε μία επιθετική πράξη. Από την άλλη, η ακραία και παρατεταμένη επιθετικότητα αποτελεί σοβαρή αιτία ανησυχίας. Στα περισσότερα παιδιά, η επιθετικότητα μειώνεται στο τέλος της προσχολικής περιόδου, όπως επίσης μειώνονται η συχνότητα και η μέση διάρκεια των επισοδείων επιθετικής συμπεριφοράς.
Αυτό στο οποίο εν μέρει οφείλεται η μείωση της επιθετικότητας στο παιδιί είναι η αναπτυσσόμενη προσωπικότητα και η κοινωνική του ανάπτυξη. Συγκεκριμένα, μεταξύ των άλλων, το παιδί μαθαίνει να ελέγχει καλύτερα τα συναισθήματα που βιώνει. Η ικανότητα αυτή ονομάζεται συναισθηματική αυτό-ρύθμιση. Από το 2ο έτος και μετά, το παιδί είναι ικανό να μιλήσει για τα συναισθήματά του και να χρησιμοποιεί στρατηγικές για να τα ρυθμίσει. Καθώς μεγαλώνει, υιοθετεί όλο και πιο αποτελεσματικές στρατηγικές ρύθμισης και μαθαίνει να αντιμετωπίζει καλύτερα τα αρνητικά συναισθήματα.

Παρά τη συνήθη μείωση της επιθετικότητας στο μέσο παιδί, ορισμένα παιδιά συνεχίζουν να είναι επιθετικά καθ'όλη τη διάρκεια της προσχολικής περιόδου. Επιπλέον, η επιθετικότητα είναι ένα σχετικά σταθερό γνώρισμα της προσωπικότητας (τα παιδιά με τη μεγαλύτερη επιθετικότητα στην περίοδο αυτή, συνεχίζουν να είναι επιθετικά κατα τη σχολική ηλικία).

Υπάρχουν δύο είδη επιθετικότητας για τα οποία μιλάμε σε αυτές τις ηλικίες. Η Συντελεστική και η Διαπροσωπική. Η πρώτη είναι η επιθετικότητα που προκαλείται από την επιθυμία επίτευξης ενός συγκεκριμένου στόχου και η δεύτερη είναι η μη σωματική επιθετικότητα που έχει σκοπό της να προκαλέσει βλάβη στην ψυχολογική ευεξία ενός άλλου ατόμου.

Τα γενικότερα αίτια της επιθετικής συμπεριφοράς είναι η επιθετικότητα κατά τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης , δηλαδή όταν ένα παιδάκι προσπαθεί να μιμηθεί μια επιθετική συμπεριφορά που έχει παρακολουθήσει στο παρελθόν, η παρακολούθηση της τηλεοπτικής βίας, που είναι υπερβολικά σύνηθες φαινόμενο στις εποχές μας και άλλα.

Τρόποι για μείωση της επιθετικότητας

• Προσφέρουμε ευκαιρίες στο παιδί προσχολικής ηλικίας να παρατηρεί άλλους που συμπεριφέρονται με συνεργατικό και θετικό κοινωνικό τρόπο.
• Δεν παραβλέπουμε την επιθετική συμπεριφορά.
• Δείχνουμε στο παιδί προσχολικής ηλικίας πώς να επινοεί εναλλακτικές ερμηνείες για τη συμπεριφορά των άλλων.
• Ελέγχουμε τα τηλεοπτικά προγράμματα που παρακολουθεί το παιδί, ιδιαιτέρως όσα περιέχουν βίαιες σκηνές.
• Βοηθούμε το παιδί προσχολικής ηλικίας να κατανοήσει τα συναισθήματά του.
• Εκπαιδεύουμε το παιδί στον ηθικό συλλογισμό και αυτοέλεγχο. 

Επίσης, θα ήθελα να αναφερθώ στη Διαταραχή ελλειματικής προσοχής-υπερκινητικότητας που έχει κάποιες επιθετικές συμπεριφορές, οι οποίες σπάνια βέβαια γίνονται εσκεμένα. Δεν υπάρχει απλό τεστ για την αναγνώριση του ΔΕΠ-Υ, ωστόσο υπολογίζεται ότι το ποσοστό των παιδιών κάτω των 18 μηνών με ΔΕΠ-Υ είναι περίπου 3-7%. Μη φοβάστε να εξετάσετε τα παιδιά σας από ειδικούς ιατρούς. Προσωπικά, θεωρώ ότι η εξέταση από λογοθεραπευτή και εργοθεραπευτή είναι ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ, για να είναι όλοι οι γονείς σίγουροι για τις συμπεριφορές των παιδιών τους και την καλύτερη επιλογή εκπαίδευσης.

Τέλος, να προσθέσω κάτι, το οποίο, περιέργως παρατηρείται σε μεγάλο βαθμό ακόμα και σήμερα. Πρόκειται για τη δηλητηρίαση από μόλυβδο, που προκαλείται κυρίως από τα οικοδομικά υλικά σχολείων/σπιτιών και σχετίζεται με την επιθετική συμπεριφορά. Για να βεβαιωθείτε, μιλήστε με τον παιδίατρό σας για να σας γράψει μία απλή εξέταση αίματος.